“Vä Nuh çifçi olmaa başladı da bir baa dikti, şaraptan içip sarhoş oldu.”

Yaradılış (9:20,21)

Şarap; Anadolunun evelki halklarının kulturasının bir parçasıdır. Nuh Peygambere atfedilän bir efsanedä, Nuh Peygamber, tufandan sora hayvannarılan Ararat daanın eteklerindä yaşamaa başlêêr. Karınnarnı doyurmaa deyni dolayda gezän hayvannardan keçinin, bir gün pek şennik döndüünü görer. Bu hal günnercä devam edincä Nuh Peygamber keçinin peşindän gidip, bu durumun onun iidii bir meyvadın kaynaklandıını bulêr. Kendisi da bu meyvayı pek beener vä yaşamayı rozovy (pembe) gösterän üzüm suyuna alışêr.

Nuh Peygamberi mutlu gören şeytan, onun keyfini kıskanarak, alevli nefesiylan asmaları kurudêr. Nuh Peygamber üzüntüsündän yataklara düşüncä, efsanä bu ya, şeytan insafa gelip, bu meyvayı genä canlandırmaa deyni ne yapılması lazım olduunu söleer. Eyer meyvanın kökü açılırsa vä hayvannardan yedisinin kanıylan suvarılırsa, asma canlanacek. Aslan, kaplan, köpek, ayı, horoz, saksağan vä tilkidän oluşan kurbannar seçilip, üzüm, onların kanıylan suvarılêr vä bir yıl sora bitki genä canlanêr, yaprak vä meyva vermää başlêr.

İştä bu sebeptän efsaneye görä, şaraplan sarhoş olan kimsenin davranışları incelendiindä bu yedi hayvanın harakterini taşıyan haller görünür. Kâh aslan gibi cesur, kâh kaplan gibi yırtıcı, ayı gibi kuvetli, köpek kadar kavgacı, horoz gibi gürültücü, tilki gibi kurnaz, saksağan gibi geveze olêrlar.

Şaraplan ilgili buna benzär çok efsanenin anlatıldıı yer olan Anadolu; Gruziya, Armeniya, Azerbaycan, Batı İran vä Zagros Daalarını içinä alan bir kuşaklan barabar aslına bakarsan baacılıın vä şarabın duudu yerlär arasındadır. İnsanoğlu yerleşik hayata geçişindän çok öncä tatlı meyvasının vä şırasının peşindä olduu vitis silvestris’i vitis vinifera’ya dönüştürecek sabırı vä aklı göstermiş.

Yapılan arheologiya kazılarında neolitik dönemin sonnarında ani M.Ö. 6000 yıllarında Gruziyanın güneyindäki iki küüdä bulunan çanak çömleklerdä şarap izlerinä rastlandı. Bu izlär sadä şarap yapıldıında oluşan tartarik asittän başka bir şey diildi. Bilinen en eski şaraphane sa Armeniyada 2012 senesindä bulunmuştur. Areni-1 Maarasında bulunan bu şaraphanenin M.Ö. 4000 yıllarına tarihlendii dolayılan 6000 yaşında olduu tahmin ediler. Kısacası bugün kadehinizdän bir yudum aldıınızda 8000 yıllık bir istoriyayı yudumlêêrsınız.

Mitologiyada Şarap

Antik Yunan vä Romadan Hristian kulturasına geçiş sürecindä söz saabisi olan şarap, aylä vä cümnä yaşamında, bayramnarda, yortularda başrol oynadı. Binnercä yıllık yolculuunda, yaşamın içindeki konumuylan zafer kutlamalarında baş köşeyä oturdu. Çok sayıda medeniyet kulturasının merkezindä konumlanarak mitologiyanın da unsuru haline geldi. Mitologiyada şarap çoyunlukla tanrı motifleriylän yer alırken, Mısırlılardan Yunannara Romalılara kadar çok sayıda medeniyettä adına tanrılar adandı. Mitologik efsanelerdä asma, üzüm vä şarap ilişkisi türlü konseptlerlän işlendi. Üzümün bereketli olmasını saalamaa deyni tanrılar için kurban kesildiinä dair efsanelär, şarap tanrıları vä tapınaklar, mitologiyada şarap motiflerinin tamamlayıcı unsurları arasında yer buldu. Şarabı kutsal gören Mısırlılar şarap tanrılarına Osiris, Yunannar Dionysos, Romalılar sa Bacchus adını verdi.

Frigiyalılar, Yunannar vä Romalıların Rolü

İmperiyalar yükselip yıkıldıkça Anadolunun şarapçılık gelenei dä gelişti. Frigiyalılar, Yunannar vä Romalılar baacılık ortamının şekillenmesindä önemli rollär oynadılar. Eni üzüm çeşitlerini tanıttılar, şarap yapım zanaatını geliştirdilär vä üzüm baalarını memleket çapında genişlettilär.

Bizans Dönemindä İnancın Sembolü Olarak Şarap

Bizans dönemindä şarap dini rituallerin bir parçası olarak kutsal bir önem kazandı. Monastırlar şarap yapımının, zanaatın korunması vä geliştirilmesinin yanı sıra kutsal şaraplar da üreten merkezlär haline geldi.

Avropanın Şaraplan Tanışması

Avropaya Nasıl Geldi?

Avropa şaraplan ilk ciddi temasını Ege üzerindän kurdu. Ege Denizinin güneyindä bulunan Girit Adasında yaşayan Minoslar şarabı hem üretiyerdi hem dä ticaaretini yapêrdı. Sora Yunan anakarasında yaşayan Mikenlär, şarabı dinsel rituallär vä saray ekonomisinin merkezinä koydu. Bu aşamada şarap artık “tesadüfi bir içecek” diil, kulturel bir unsur haline geldi.

Antik Yunan (MÖ 1600 – MÖ 300)

Şarap üretimini sistemleştirdilär. Tarım teknikleri geliştirdilär. Şarap günlük yaşamın, dinî rituallerin, filosofik simpoziumnarın merkezindeydi. Yunan kolonileri sayesinde şarap Siciliya, Güney Franțiya (Marsilya), Karadeniz kıyılarına yayıldı.

Roma İmperiyası (MÖ 200 – MS 400)

Asıl büyük yayılım Romalılarla oldu. İlk defa Terroir kavramını sezgisel olarak kullandılar. Baacılıı sistematik hale getirdilär. Şarabı askerî vä ticari lojistiin bir parçası yaptılar. Bugünkü Franțiya (Galya), Germaniya (Ren), İspaniya, Portugaliya gibi bölgelerdä üzüm çeşitlerini seçeräk ilk büyük baaları kurdular. Saklama vä taşıma tekniklerini geliştirdilär. Bugün “klasik Avropa şarap bölgeleri” dediimiz yerlerin çoyu Roma mirasıdır.

Orta Çaa: Klisä dönemi (MS 500–1500)

Roma çöküncä, monastırlar vä klisä şarabı ayakta tuttu. Benedikten vä Siterciyen rahiplär baaları kayıt altına aldı. Ayin şarabı sayesinde baacılık hiç kesintiyä uuramadı. Parçalı baa sistemini geliştireräk (özellikle Bourgogne) kaliteyi vä süreklilii saadılar. Bugünkü Cru, Clos, Monopole gibi kavramların temeli bu dönemdä atıldı vä Burgonya, Champagne, Rheingau gibi bölgelär bu dönemdä parladı.

Finikelilär (MÖ 1500–800)

Şarabı ticari bir ürün haline getiren ilk uygarlık. Finikelilär yoğun olarak deniz ticareti yapan bir kavimdi. Bu sebeplem Doğu Akdeniz’den, Yunanistan, Güney İtaliya, İspaniya, Güney Franțiya kıyılarına şarap ticaaretini yaparken aynı zamanda asma fidanı vä şarap yapım bilgisini dä taşıdılar.

Şarapta Markalaşma Adımları

Şarabın antik çaa yöntemiylän başlayan üretimi, MÖ 3000 yıllarında Mısırlılar tarafından reçinenin dahil edilmesiylän ömrüne ömür kattı. Mısır’da geniş aazlı küplerdä şarap yapmaa giderek yaygınlaştı, yıllandırılmış şarabın temeli atıldı. Şarap küplerinä şarabın markasını yazan Mısırlılar, böylece şarapta markalaşmanın da ilk adımlarını attı (ilk etiketlemä). Romalılar şaraba çiçek, meyva, çam sakızı, reçine, bal gibi maddelär eleyerek bugünkü şarap kulturasının temellerini attı.

Şarapta Üretimindä Eski Dünya vä Eni Dünya Memleketleri

Eski Dünya şarap memleketleri şarapçılıın tarihsel olarak başladıı, kuralların vä geleneklerin güclü olduu yerlerdir. Başlıca memleketlär:

• Franțiya
• İtaliya
• İspaniya
• Germaniya
• Portugaliya
• Yunanistan
• Vengriya
• Avstriya
• Gruziya (En eski şarap kulturalarından biri.)
• Türkiyä (Tarihsel olarak Eski Dünya kabul ediler. Ancak hem etiketlemä vä hem dä esnek üretim kuralları bakımından Eni Dünya tarzı üretim şekli hâkimdir.)

Gruziya vä Türkiyeyi ayrı tutacak olursak eski dünya memleketlerinin temel özellikleri:

• Terroir ön planda (toprak, iklim, mikroklima),
• Etiketlerdä çoyunlukla bölge adı yazar (Bordeaux, Barolo gibi),
• Etiketlerdä şarabın kalitesini belirten ifadeler. (Grand Cru, Cru Classico, Grand Riserva, AOC, DOC, DOCG, DO vb.)
• Daha yüksek asidite, daha dengeli alkol,
• Meşe kullanımı geneldä daha ölçülü,
• Sert vä detaylı yasal sınıflandırma vä kısıtlamalar.

Eni Dünya dediimiz memleketlär şaraplan antik çağlarda diil, görece çok daha geç, çoyunlukla Avropalı kolonicilär sayesinde tanıştı. Genel olarak Eni Dünya şarap memleketlerini; ABD, Şili, Argentina, Güney Afrika, Avstraliya, Eni Zelandiya şeklinde sıralayabiliriz. Bu memleketlerin şaraplan tanışmaları 15.–18. Yüzyıllar arasına denk geliyer. Eni Dünya memleketlerindä şarap üretimi daha esnek kurallara tabidir. Şarapların etiketlerindä bölge adından ziyade, üzüm adı yer alêr.

Memleketleri ayrı ayrı ele alacak olursak:

• Şili: 1548–1555 civarı şaraplan tanıştı. İspaniyalı missionerlär tarafından getirildi. Amaç ayin şarabı yapmaktı. Eni Dünyanın en erken şarap kulturalarından biridir.
• Argentina: 1556–1560 genä İspaniyalılar tarafından And Daalarının eteklerindä baalar kuruldu. Yüksek rakım sayesinde baacılık hızla gelişti.
• ABD: Amerikanın şaraplan tanışması 16. yy Sonu – 17. yy. Arasına denk geliyer. Ne var ki Amerikada ilk denemeler başarısız oldu. 1760’lı yıllarda sa Avropa asması (Vitis vinifera) tutunmaa başladı. Ancak asıl sıçrama 19. yy – Kaliforniya bölgesindä oldu.
• Güney Afrika: Güney Afrika 1655'li yıllarda şaraplan tanıştı.
• Avstraliya: Avstraliya, İngiliz kolonileriylän barabar 1780’li yıllarda şaraplan tanıştı. Bu memlekettä 1820–1830 arasında sa sistemli baacılık başlamıştır.
• Eni Zelandiya: Eni Zelandiyada 1819’da missionerlär ilk baaları dikti. Memleket asıl gelişimi 20. Yani ikinci yarısında göstermiş vä Sauvignon Blanc ilen dünya sahnesinä çıkmıştır.

Antik Çaada Anadoluda Baacılık vä Şarap

Anadoluda kazılar sırasında Neolitik yerleşmelerin sadä ikisindä yaban üzüm çekirdekleri tespit edilmiştir. Bunlardan biri Nevali Çori (M.Ö. 8400-8200) (Şanlıurfa-Hilvan ilçesi), dieri sa Canhasan III (Karaman-Canhasan küü) iskanıdır. Bu dönemdä asmanın kulturaya alınmış olduunu gösterän bir kanıt yoktur. Ayrıca Anadolu Neolitik’in sınırlı sayıdaki kap formları bir şarap kulturasının varlıını işaret etmesi bakımından da çok yeterli diildir.

Neolitik dönemin ardından gelen vä Kalkolitik olarak adlandırılan dönemdä (M.Ö. 4800-3000) iskan görmüş höyük kazılarında (Korucutepe-Elazığ-Aşağı İçme küü; Kurban höyük-Şanlıurfa-Cümcüme küü; Oylum höyük-Kilis-Oylum küü) ele geçen üzüm çekirdeklerinin çoyunluu yaban asma ürünü olmalarına karşın, Hassek höyük’tä (Şanlıurfa-Siverek-Yukarı Tillakin küü) asmanın kulturaya alındıını gösterän üzüm çekirdekleri bulunmuştur.

Kalkolitik dönem kulturası türlü kap formlarının, özellikle kadeh türü kapların ortaya çıkmaa başladıı bir dönemdir. Baacılık vä şarap üretiminin Anadoluya bu dönemdä yayılmış olduunu ileri sürmek mümkündür.

M.Ö. 3. binin ikinci yarısına tarihlenen Orta Anadoluda Hatti kulturasına ait Alacahöyük kral mezarlarında ölü hediyesi olarak ele geçen altından kadehlär vä gaga aazlı testilär bu dönemdä Anadoluda şarabın özellikle yönetici sınıflar arasında yaygın olarak kullanıldıını göstermektedir.

Anadoluda yazının kullanımıylan barabar baacılık, en azından yaklaşık 1500 yılı geridä bırakmış vä olgunlaşmış bir üretim faaliyeti olarak karşımıza çıkar. M.Ö. 2000 yılları civarında Kuzey Mezopotamiyadan gelen Assiriyalı tüccarlar vasıtasıylan Anadoluda kullanılmaa başlanan çivi yazılı ticari belgelerdä, borç vadesi olarak da olsa, ilk kez baa bozumundan söz ediler. Kayseri yakınlarındaki Kültepe’dä (Kaniş) Koloniya Çaına (M.Ö. 2000-1750) ait silindir mühür baskıları üzerindä tanrılara şarap sunma sahneleri (libasyon) yaygındır.

Hitit yasalarında “baa”, “asma çubuu” vä “şarap” ilen ilgili hükümler vä baalara verilen zararların tanzimi ilen ilgili maddelär bulunur.

Çivi yazılı belgeler sadä devlete veya tapınaklara ait diil, aynı zamanda kişilere ait baaların varlıı ilen ilgili ipuçları vermektedir. Hitit dinî bayramları arasında yer alan baa bozumu bayramı baacılıa verilen önemin işareti olarak deerlendirilebilir. Hitit çivi yazılı metinlerindä üzüm, asma vä şarap için aynı kelime (Sümerce ideogram Gestin, Hititçe okunuşu wiyana) kullanılmakta vä şarabın türlü türlerinden (eni, taze şarap; eski, yıllanmış şarap; ekşi şarap; tatlı şarap; iyi şarap; temiz, saf şarap; kırmızı şarap vb.) söz edilmektedir.

Hitit resmi yazışmalarında baalarla ilgili uyarılar bulunmaktadır. Örnein, bir Hitit kralının bir kentin valisinä gönderdii bir mektupta üzümlerin vaktindä kesilmeleri vä gecikme nedeniyle zarar görmemeleri istenmekte, dier bir mektupta sa üzümlerin kesilecek olgunluğa ulaştıkları vä başkenttän baa bozumu için insanların gönderilmesi istenmektedir.

Hitit imperiyası dönemi belgelerindä Anadoluda Wiyanawanda (şarap kenti) adını taşıyan bir kenttän söz edilmektedir. Bu kent, Klasik Çağlarda Oinoanda (Oinos eski Hellence şarap demektir) olarak tanıdıımız Likiya kenti olmalıdır.

Hitit inanç dünyasında 15 tane tanrı vä tanrıça vardır. Bunlardan Ereş.Ki.Gal Güneş Tanrısıdır. Hititlerin şarap sürahisinin alttaki resimda dä görüleceği üzerä ortası boştur. Bunun sebebi Güneş Tanrısının sürahideki şarabı kutsaması içindir.

Şölä ki, Hititlerdä şarap savaşa giden askerlerin vä dä evlenen çiftlerin törenlerinde kullanılırdı. Ancak şarap öncesindä sürahiyä doldurulur vä sabah henüz güneş doğmadan yerleşkenin en yüksek tepesinä güneşe karşı olacak şekilde yerleştirilir vä böylece ilk güneş ışıklarının sürahinin ortasından geçmesi sağlanarak şarabın Güneş Tanrısı tarafından kutsanması sağlanır. Savaşa giden askerlär dä kutsanan şarabı ikram eden görevlinin önündä sıraya geçerek bu şaraptan bir kadeh içerdi. Böylece askerlerin savaşta kahramanlıklar göstererek savaşın kazanılacağına inanılırdı. Keza düğünnerdä dä evlenen kişiler evliliklerinin saalıklı yürümesi düşüncesiylän Güneş Tanrısı tarafından kutsanmış bu şarabı içerlerdi.

Hitit İmperiyası yaklaşık M.Ö. 1200’lü yıllarda yıkılınca, Hititlär Orta Anadolunun aşaa kısımları ilen Güney vä Güneydoğu Anadoluda beyliklär halinde varlıklarını yaklaşık M.Ö. 7. yüzyıla kadar sürdürdülär vä gerek kulturel gereksä tarımsal birikimlerini çevredeki çağdaş kulturalara aktarmayı başardılar. İştä bu küçük krallıklardan birinä ait topraklarda bulunan İvriz’deki kaya kabartmasının üzerindä, ellerindä üzüm salkımları vä başak demetleri tutan vä kemerindä kutsal orak taşıyan bir bereket tanrısı kimliindeki fırtına tanrısı Tarkhun/Sanda ilen karşısındaki Tuwana Beyi Warpalawas (M.Ö. 8. yüzyıl) tasvir edilmiştir. Tanrının başı vä kralın beli arkasında hiyeroglif yazıların özetle kralın: “Ben küçük bir çocukken buraya asma fidanları dikmiştim, tanrı onları korudu, onlar şimdi üzüm veriyerler” açıklamasını içerdiği anlaşılmaktadır.

Adana Arheologiya Müzesindä sergilenen Maraş’ta bulunmuş bir mezar kabartması üzerindä kollarını dierinin omuzlarına atmış bir karı koca tasvirindä dä görüldüü gibi elindä üzüm salkımı taşıyan erkek bir şarap tüccarı olmalıdır. Eşinin taşıdıı ziynet eşyaları şarap tüccarının zenginliinin bir belirtisi sayılabilir.

Klasik Çaada Anadoluda Baacılık vä Şarap

İyoniya’ya yapılan şarap ilen ilgili ilk gönderme Ozan Homeros’a (M.Ö. 8. yüzyıl) aittir. Ozan, İlyada destanında “Pramnios” (veya Pramnos) adlı bir şaraptan söz eder; ikinci destanı Odisseyada sa büyücü Kirke’nin Odisseyi vä arkadaşlarını Pramnios şarabıylan sarhoş edip alıkoyduunu anlatır. Pramnios’tan sonraki yüzyıllarda Aristofanes, Ateneus vä yaşlı Plinius gibi yazarlar da övgü ilen söz ederler.

Smyrna (İzmir): Aiolis ilen İyoniya arasında sınır oluşturan Smyrna ilen ilgili ilk referanslar arasında Homeros’un sözünü ettii Pramnios şarabı en başta yer alêr. Homeros Pramnios şarabının üretildii yeri belirtmezkän, 8 yüz yıl sora Yaşlı Plinius daha kesin konuşur. Homeros’un da içindä yer aldığı destannar çağında Pramnios şarabının sek içilmedii, peynir, un vä bal ilen karıştırıldıı anlatılmaktadır. Anlatılanlara görä ne tatlı, ne dä koyudur; buruk, tok vä kuvvetlidir.

Strabon sa Yaşlı Plinius’tan öncä Smyrna şarabını gerek keyif gereksä tıbbi kullanımlar bakımından değerli şaraplar arasında sayar. Romalı tarım yazarı Marcus Terentius Varro (M.Ö. 116-27) Smyrna’da deniz kıyısında yetişen asmaların yılda iki kez ürün verdiini yazarkın, Yaşlı Plinius’a görä yılda üç kez ürün alınmaktadır.

Klazomenai: Klazomenai’nin (Urla İskelesi) şarabı ilen ilgili yazılı kaynaklar Roma dönemindä (İ.S. 1. vä 2. yüzyıllar) görünür. Hekim Dioskorides “De materia medica” adlı eserindä: “Klazomenai vä Kos (İstanköy) şarapları sa, içlerinde çok miktarda deniz suyu bulundurdukları için hazmı kolay, nefes açıcı ancak mide için tahripkâr vä sinirler için zararlıdır” diyä yazar. Yaşlı Plinius sa aynı konuda “Bugün Klazomenai şarabı, daha az deniz suyu katılmaa başladıından beri tercih ediler” şeklinde bir ekleme yapar.

Erythrai (Çeşme-Ildırı): Antik dönemin yemek vä içki uzmanı Ateneus “Deipnosophistai” adlı eserindä Erythrai şarabının “yumuşak vä kokusuz” olduunu söleerkän, burada “üzüm salkımlarının dolgun vä verimli büyüdüünü” işaret eder. Strabon’un verdii bilgiye görä “Mimas’ta yaşayan Erythraililär arasında [Herakles] “İpoktonos” [böcek kıran] olarak kutsanır, çünkü o İps denen baa kurdunun kökünü kurutmuştur, derlär ki yaratıın bulunmadıı tek arazi Erythraililerinkidir”.

Teos (Seferihisar-Sığacık): Baacılıı vä şarabı hakkında bilgi verän günümüze ulaşmış bir antik kaynak olmamasına karşın Hellenistik dönemdä inşa edilmiş bir Dionysos Tapınaına sahip olması vä sikkelerinde görülen üzüm salkımı tasvirleri Teos’un bölgenin baacılığına vä şarap üretimine katkısının küçümsenmemesi gerektiğini göstermektedir . Dionysos Teos’da “Setaneios” takma adı ilen dä anılmıştır. Bu, genellikle toprak ürünleri için “bu yıla ait” (primeur) anlamında bir sözcüktür.

Metropolis (Torbalı): Metropolis kenti Strabon tarafından iyi vä kaliteli şarap üreten antik kentlär arasında sayılêr.

Ephesos (Selçuk): Şarabının kalitesi ilen ilgili 3 antik yazardan 3 farklı bilgi alêrız. Hekim Dioskorides Ephesos yakınlarındaki baalardan elde edilen vä Phygelites (Phygela Şarabı) olarak adlandırılan bir cins şaraptan söz eder. Bu şarap hafifti vä mideye iyi gelmekteydi. Ateneus sa Ephesos’a yakın bir küü olan Latoreia’da bölgenin en kaliteli şarabının elde edildiini bildirir. Yaşlı Plinius sa bu bilgilere karşın Ephesos şarabının, deniz suyu katıldığı için mideye zararlı olduunu vä kaynatarak içilmesi gerektiğini yazar.

Osmanlıda Şarap

Türkiyä yaş üzüm üretimi alanında dünyada 5. ya da 6. sırada yer alêr. Ancak, günümüzde mevcut baaların yalnızca %3’ü şaraplık üzüm olarak deerlendiriler. Bunun sebebi olarak Osmanlı dönemindeki içki yasakları vä bu nedenlä ortaya çıkan şarapçılıktaki gerileme gösterilebilir. Üzüm yetiştirilmesi kaderinde yazılı olan bereketli Anadolu toprakları, Osmanlı hakimiyetine girdiindä, baacılık vä şarapçılıkta gerileme başladı. Bu dönemdän itibaren sadä Rum vä Ermeni topluluklarının temsil ettii etnik azınlık grupları şarap vä hatta üzüm üretimiylän ilgilendilär. Dört yüzyılı aşkın bir yasaklama dönemi süresincä, binnercä hektarlık baa rekoltesi, yerel üzümün sofrada tüketimi veya kuru üzüm yapılmasıylan tüketildi. Ancak, bu noktada Osmanlı’nın içki kulturasını yabana atmamak gerekmektedir. Kanuni, I. Ahmed, IV. Murad, Avcı Mehmed, III. Selim dönemlerindä her ne kadar içki yasaa konulsa da, örnein Evliya Çelebi’yä görä İstanbul’da 160 meyhane vä 6000 civarında içki satan dükkan olduu belirtiliyer. Tanzimattan sora batılılaşma hareketleri şarapçılıı canlandırêr vä 1900’lerin başında Avropa baaları floksera hastalıı ilen kıvranırkın, Osmanlı 300 million litre şarap üretip, büyük bir kısmını ihraç eder.

Cumhuriyet Sonrası Dönem vä Günümüz

1923 yılında kurulan genç Cumhuriyet, sayıca az ama idealist bir kurucular topluluğu tarafından yönetildi. Cumhuriyet’in baş mimarı Atatürk, vizyoner kimliiylän birbirinden çok farklı alanlarda çalışmalar yapılması konusunda eni memleketin itici gücü oldu. Osmanlı Devletinin okuma bilen nüfusunun yaklaşık %5, okuma-yazma bilenlerinin sa %2 düzeyindä olduunu hatırlayacak olursak, ne denli bilgi birikiminin zayıf olduu bir toplum yapısından bahsettiimiz daha kolay anlaşılır.

Genç Cumhuriyet zorlu güvenlik kararları almak zorunda da kalmıştır. Bunlardan birisi mübadele, yani Yunanistan vä Türkiyä arasında nüfus değişimi yapmaktı. Bu değişimin en aır faturasını ödeyen sektor baacılık olmuştur. Osmanlı politikalarında şarap yapımı konusundaki izin Hristian azınlıklara verilmiş, Rum halkı hem baacılık hem şarapçılık konusundaki bilgi birikiminin tek saabisi olmuştur. Mübadeleylän topraklarını terk etmek zorunda kalan bu nüfus, yüzyıllardır birikmiş bilgiyi dä geridä bırakmış vä bu bilgiye sahip çıkacak bir grup ortaya çıkmamıştır.

Tarımın öneminin bilincindä olan yönetici kadrolar bu açığı baacılık vä şarapçılık konusunda eğitim almak üzerä yurt dışına öğrenci göndereräk vä deneyimli uzmanları memlekete getireräk kapatmak istemişlär vä bu çalışmalardan başarılı sonuçlar almışlardır. Memleketin kuruluş yıllarındaki bu çalışmalarla bugün her şeye raamen ayağa kalkmış vä bütün engellemelere raamen gelişmeyi sürdüren bir şarap sektorumuz olduunu göreriz.

Cumhuriyet’in kuruluşuylan barabar, Türkiyä’dä tarım modernizațiyası kapsamında baacılık vä şarapçılıın geliştirilmesi hedeflenmiştir. Mustafa Kemal Atatürk’ün vizyonuylan, yerel tarımı güçlendirme çabaları arasında üzüm vä şarap üretimi önemli bir yer tutmuştur. 1923-1950 yılları arasında, devlet desteiylän şarap üretimindä altyapı yatırımları yapılmış vä baacılık sektoru geliştirilmeye çalışılmıştır.

Devlet Politikalarının Rolü

Bu dönemdä, baacılıa verilen önem, Tekel İdaresi’nin 1925 yılında kurulmasıylan pekişmiştir. Tekel, alkol üretim vä daaıtımını düzenlemek vä kontrol etmek için kurulmuş, şarap üretimindä kalite standartlarını artırmak için faaliyet göstermiştir. Devlet, yerel üzüm çeşitlerinin (örnein, Öküzgözü, Boğazkere, Narince) korunmasını vä geliştirilmesini teşvik etmiştir. Baacılık sektorunun desteklenmesi, yurt dışına öğrenci gönderilerek modern baacılık tekniklerinin öğrenilmesiylän dä sağlanmıştır.

Yatırımlar vä Modernizațiya

İlk olarak 1930 yılında Tekirdağ’da Baacılık vä Araştırma Enstitüsü kuruldu. Ayrıca 1930’lu vä 1940’lı yıllarda, şarap üretiminin artırılması vä kalitenin yükseltilmesi amacıyla devlet eliylän şarap fabrikaları kurulmuştur. 1939’da Tekirdağ Şarap Fabrikası, 1943 yılında Atatürk Orman Çiftliği Şarap Fabrikası, 1944 yılında Nevşehir’dä Ürgüp Şarap Fabrikası vä 1946’da Elazığ Şarap Fabrikası hizmete açılmıştır. Bu fabrikalar, çevrelerindeki baacılık faaliyetlerini teşvik etmiş vä yerel ekonomiye katkı sağlamıştır. Aynı zamanda, Türkiyenin farklı bölgelerindä yerel üzüm çeşitlerinä uygun modern üretim teknikleri uygulanmıştır.

Günümüzde memleketimizde sayısı zaman zaman değişmekle barabar, son belgeler ışığında 165 civarında şaraphane olduu rapor ediler.

Yerli vä İhracat Pazarlarına Odaklanma

Baacılık vä şarapçılıa yapılan yatırımlar, sadä yerel tüketimlän sınırlı kalmamış, aynı zamanda uluslararası pazarlara açılmayı da hedeflemiştir. Türkiyä, Avropa pazarında rekabet edebilmek için modern şarap üretim teknikleri kullanarak yüksek kaliteli şaraplar üretmeye odaklanmıştır. Devletin bu alandaki destei, yerel üzüm türlerinin korunmasına yönelik politikalarla da pekişmiştir. 2. Dünya Savaşı sonrasında yıkılmış Avropada baacılık vä şarapçılıın toparlanması konusunda çalışmalar yapılırken Türkiyä bu çalışmaların bir parçası olmuş, 1946 yılında OIV Uluslararası Baacılık vä Şarapçılık Örgütü’nä üye olmuş vä 1947 yılında Örgüt’ün yıllık toplantısı Türkiyenin ev sahipliğiylän İstanbul’da yapılmıştır.

1923-1950 yılları arasında Türkiyenin şarapçılıa yönelik politikaları modernizațiya, kalite vä yerli üretime dayanêrdı. Bu dönemdä kurulan fabrikalar vä yapılan yatırımlar, baacılık sektorunun gelişmesinä önemli katkılar sağlamış vä ilerleyen yıllarda Türkiyenin şarap üretimindä söz saabisi bir memleket olmasına zemin hazırlamış, ama 1950 sonrasında değişen politikalarla Türkiyä bu hedeften uzaklaşmıştır.

Kaynakça

• Lucretius, Evrenin Yapısı, çev. Tomris Uyar, Turgut Uyar, Norgunk Yayınları, 2011.
• Plinius, Naturalis Historia XIV.II
• Richard Seaford, Dionysos, Routledge, 2006.
• Homeros, İlyada, çev. Azra Erhat, A.Kadir, Can Yayınları, 2008.
• Deniz Gezgin, Bitki Mitosları, Sel Yayıncılık, 2007.
• Robert Graves, Ak Tanrıça, çev. Çağla Çakın, Kabalcı Yayınları, 2015.
• ​Pierre Grimal, Mitoloji Sözlüğü. Yunan ve Roma, Çev. Sevgi Tamgüç, Sosyal Yayınları, 1997.