Дьоллонуу өҥө: Кыһыл уонна Үрүҥ

Кыһыл уонна үрүҥ өҥнөргө эйигин сүрүн 2022 сыллаахха үлэ олоҕубут бүтэн, Текирдаг/Шаркөй диэн сирҕэ көһөн олорбутунан саҕаланна.

Билэрбиккин курдук, бу сир шарап иистэн кыһыл үүнүн баһылыктарынан үөрэх уонна ону иһинэн шараптарынан аатынан билиллэр. Онтон эмиэ мин шараптардан үнүстүүр буолбутум. Бу үнүстүүрүм түбэһиэ улахан буолан, шарап туһунан санаамар биир билиим - миэстэй үөрэнэр кэмим (1985-1987) оттон көстөрө иһигэр сатаан сыыһыттаах буолбута уонна миигин кыргыттарыттан баһым көрдөрбүтэ эбит диир.

Ол кэмтэн 2023 сылга диэри шарап иһбитим санаам иһигэр ыккардыбат. 2023 сылтан муус устар ыйа тиийбитинэн, хаһыайам Сельма Шаркөйдаахы эйэлэрбит дьиэ шарабын оҥорорун билэн көрдө. Кинилэргэ бэйэтэ эмиэ шарап оҥоруохпун диэн, шарап оҥорор үлэҕэ кыттыахпын диэн этэ. Миэхэ тиийбэккэ, шарапка сөп эрэ дьоллонобутум аһын - албан хаһан-даҕаны :) - үнүстүүр турбутум.

Этимэҕинэ өйүөх, биһиги шарап оҥоруону билбэтэхпит эбит; эйэлэрбит билиилэрэ уонна көрдөрөрүнэн оҥорыллыахпыт эбит. Хаһыайам, шарапка дьоллоноргуна иһинэн, 100 кг иистэн кыһыл үүннэн шарап оҥоруоҕун диир диэххэ, мин 50 кг-нан оҥоруохпут диэбитим, мин хас да шарап испэт буоллаҕым. Аны кэннэ 11-с сүүр 2023 сылла бэйэбитин баһыҕа кыһыл үүн хааһыы оноруларын көрдүк. Кыһыл үүнү хааһардыҕым иһигэр иллэрим хаан курдук кыһыл буолаллар. Билэрбиккин курдук, кыһыл өҥнөөх миинньэлэр уонна үөһээлэр антиоксиданнары көмүскэттэр. Бу гыммыты санаан, хаһыайамма 50 буолбатах, ол урут хааһарга гыннахтааҕы хаһыам 100 кг хааһыалыҥ диэн этим.

Тоҕусса, кыһыл үүн хаастана, биир биирдэрин бөлүнтүүлэнэ уонна бытарахтана. Кэлин хоһоонумнан толороҕо аһаҕас атыылары толоруоллартан, шарабпыты оҥордук. Онтон эмиэ бу бастакы холлуга кэрэхсэбилинэн алҕаһар сыыһалартан төлү буолла. Бу сыыһалары кэлиннэр үөрэнэргитим түмүгүнэн билбитим. Онтон эмиэ бу диэри, түргэн шарап сыыһыта санаамар биир эҕэрдэ ырай төрөөбүт кээмэйтэн ыраас улаханна. Кэлиннэр билиилээх эйэлэрбит тыл этэн билбэккитинэн биһиги элбэх сыыһа оҥорбуппут диэри билдик. Санаадым, эҕэрдэ бу сыыһаларга баҕарбата шараптын сыыһыта миигин кыңырата толлубута буоллаҕына, бу сыыһалар суоҕа оҥорулунна шараптын сыыһыта хайдах буолуон үһүй дуу? Албан хамсатан үөрэнэргитин ылбытым наада буолла. Онон оҥорбутум.

Үс төрүл дьаһалталардан үөрэнэргити ылбытым, кинилэртэн биирдэрэ кыһыл үүн үөһэтии иһигэр төрдө. Элбэх үлэнэн аһаҕас үөрэнэргити ылбытым дойду саҥа билиллэллэр уонна бөдөҥ буолар WSET 2-с анаммыт сыһыаннаах сертификааты эбит. Шарап туһунан аахпыт наардаах кинигэлэр иһиттэн курдук... Санаабын, ыйытыаххыт буоллаҕыт: 2024 сыл уонна онтон кэлиннэр шарап оҥорбуккут дуу? Албан оҥорбутум. Санаан көрөргүт курдук, билбит билиилэр түмүгүнэн кэлин сыллаахха (2024 сыл аһа хааһытынан) оҥорбут шарабым наһаа үчүгэйгин буолла. 2025 сыл аһа хааһытын кыһыл уонна үрүҥ шарап оҥорбуппун. Албан бу шараптары туруорулукка көннөр сокуон чаастарынан (TAPDK) биһиги бэйэбит дьиэбит испиттэригэр эрэ оҥорбуппут. Тоҕусса, шарапка дьоллонобото буолан тиийбит сирим ити эрэ.

Тоҕо Мин Шарапка Дьоллондум Дуу?

Онтон туох диэн, ферментация түмүгүнэн шарапка уларыйбыт кыһыл үүн уута миигин ити курдук кыра көннөрбүккүт дуу? Бу ыйытыыны бэйэмэр берэн, санаам иһинэн элбэх эппиэттэри булбутум.

Шараптын историята наһаа эргэ, Христос төрөөбөппүт үйэтэн биир тас үйэттэн түһэҕэ, ол кэрэ б.э.ч. 6000 сылларга тиийэр. Археологтар Грузия киин куората Тбилиситэн 50 км ыраахтааҕы Соҕуруу Кавказтаах икки дэриэбинэҕэ оҥорбут иэйиилэр түмүгүнэн ол үйэлэрдэ олорбут дьон туттубут кэрэмикэлэринэн шараптын следтара булуллубуттара. Сорохтонон курдук, стаканныгар турар шарап оҥуругарга тиийбит мигинэҥ барыта кэмдэгэндэ 8000 сыллаах историятын үнүөлүүрүн уонна былыргы сүрүн билигин испиттэрэ. Бу наһаа кыра сүтэн көрдөрөр. Кыһыл үүн үөһэтии уонна шарап оҥоруу ол үйэтэн бүгүн күнү диэри аймахтан аймаҕа анаммыт билиилэринэн үөскээбит. Бэйэтэ өссө промышленнай революция үйэтэ социальнай-экономическай уонна култууралыы төрдүн киин анаммыттарын биирдэрэ буолла.

Шарап кыраайыы тимэннээх уонна манньыабыт алкоголлаах испит. Уонна бэйэтигэр да ити курдук туһанарын быһыаннаах. Нэдьиэлинэн курдук, арабеска ырыа оҕо көмө. О үчүгэйдик астаабыт ырыа бүппүт кэпсээһиннэр уонна уһуйааннар аҕыйах иһигин көмөлөһүүчүтэ. О, кыраайыы дууһаҕын иллэринэн туттан, агрессиятан анныгар бэригинэн туран. Бу киэҥинэн көрөрүгэр, нэдьиэлинэн курдук, оны пиво испит курдук хатыйбатаҕар испит. Эбэтэр кэмдэгэндэ испэтин наада.

Стаканнаахха эргитэн, аннаныгар ысынан, эйигин сытык сытан дуниатыгар киирэн уонна эйиҥ бу сытыктар бүппүттэрэ тугу да испит бар дуу? Бар дуо? О бириэмэлээх сытыктара эйиҥ соҕотох ааспыт биир эйигэр, соҕотох оҕолорго олорбут үйэҕэр ыытан иһэллэр.

Үрүҥ уонна кыһыл шараптар быһыы курдук түһэтин өскөтүн ураты буолаллар. Онтон эмиэ үрүҥнүөр уонна кыһыллар эмиэ бэйэлэригэр түһэтин сытык профилдарын көрдөрөллөр. Бэйэтэ өссө хас биирдии шарап бэйэтигэр аналлаах текстуральнай өйдөбүллэри баар (кислотность, танниннар уонна атыттара). Бу барыта санаан, тус бэрэбэккэ аһынан ойохторуллар буоллаҕына, таммыҥ анаммыт манна ити түһүмэх биригистэрин тухары умнуллар дуо?

Шарап диэнигэр, санааҕар кыһыл үүн баһылыктара киирэр, кыһыл үүн үөһэтии киирэр, тэриллии киирэр, дьиэбит хотуттаах дьон киирэр, хаһыам сирэ киирэр, география киирэр, тоҕусса быһыы киирэр. Кыһыл үүн быһыы эйигин бириэмэлээх кэтэбилэ.

Албан, шарап туһунан этиллиэххэ элбэх тыллар баар. Онтон эмиэ оҕо кыра дьоллоноруҥ бу сэбиэбинэ сөп дуу?

Бүтэһик Тыл

Кэлин сиригэр блог суруглар бүппүттэринэн шарап туһунан үөрэммит уонна араар көрбүт нэһиилиэлэрбин барыы дойдуга таратыаххам, бу кыра дьоллонууну бары киһиэхэ сыһыаннаабыным. Эҕэрдэ кыра сытан көрүүҥ буоллаҕына, миигин көрөн-иһиннээн, атыттарга таһаарар буолуоххун эттэҥ. Дьоллоон туруҥ!